Zo is het niet in het onderwijs. Onze talentenmachine, de motor van emancipatie, hapert. Teveel talent wordt niet herkend en blijft onbenut. Veel kinderen komen op de basisschool met grote achterstanden en maken die op school niet meer goed. Vijftien procent van de jongeren tussen 18 en 24 jaar verlaat het onderwijs zonder diploma. Er zijn verschillende oorzaken: veel opleidingen sluiten niet aan bij de vaardigheden van jongeren of bij de beroepspraktijk. Veel jongeren haken gefrustreerd af omdat zij geen stageplek kunnen vinden. Dat is desastreus voor hun kansen op de arbeidsmarkt.

Ook in het hoger onderwijs is na twee decennia bezuinigen de frustratie groot. Studenten krijgen niet de beste colleges in enorme collegezalen. Werkelijke verdieping in een beroepspraktijk of in de wetenschap is nauwelijks mogelijk. Deelname aan het hoger onderwijs is in Nederland in vergelijking met andere westerse landen laag. Buitenlandse studenten en onderzoekers staan niet te trappelen om een bijdrage te leveren aan onze kenniseconomie, zeker niet met alle dwaze bureaucratie en hoge kosten voor een verblijfsvergunning.

9. In het hoger onderwijs worden gevarieerde studiepatronen en flexibele combinaties van studeren en werken/ondernemen de norm. De kwaliteit van het hoger onderwijs moet omhoog door instellingen meer ruimte te geven voor een diverser onderwijsaanbod. Maatregelen die de toegankelijkheid van het hoger onderwijs bedreigen, zoals de mogelijkheid van selectie en collegegelddifferentiatie, worden teruggedraaid. Buitenlandse studenten krijgen makkelijker toegang tot ons hoger onderwijs.

8. Het aantal jongeren dat hoger onderwijs volgt moet in de komende jaren sterk toenemen. De toegankelijkheid van het hoger onderwijs wordt vergroot door hogere studiebeurzen. Die worden gefinancierd door een inkomensafhankelijke academicibelasting voor afgestudeerden. Buitenlandse studenten krijgen makkelijker toegang tot ons hoger onderwijs.

Leren doe je je hele leven. Kennis verrijkt en opent deuren naar nieuwe kansen. We maken kennis met onze omgeving. Met andere mensen, hun ideeën en opvattingen. Met de samenleving en haar geschiedenis. Leraren spelen een grote rol. Dag in, dag uit helpen zij onze kinderen op weg. Met de snelste en modernste computers sluit het onderwijs aan bij de digitale leefwereld van jongeren. Flexibel beroepsonderwijs helpt de verdwaalde jongere de weg terug naar school en werk te vinden. De universiteit geeft ruimte aan talenten en is internationaal georiënteerd. De poort staat open voor de begaafde student, of die nu uit Groningen, Berlijn of New Delhi komt.

Het onderwijs heeft forse investeringen nodig. Scholen moeten meer vrijheid krijgen, met minder richtlijnen vanuit het ministerie en betere afspraken met gemeenten over het tegengaan van achterstanden, schooluitval en segregatie. De school van de toekomst voldoet aan de menselijke maat, want in onderwijsfabrieken voelt niemand zich thuis. Geld voor onderwijs is geld voor in de klas, niet voor de salarissen van managers en adviseurs. Voortaan worden docenten die aan veel scholieren met achterstanden of moeilijk lerende jongeren onderwijs geven, beter betaald. Leraren krijgen extra steun van gespecialiseerde vakdocenten, onderwijsassistenten en conciërges.

4. Werken in het onderwijs wordt aantrekkelijker gemaakt, zodat de motivatie en de betrokkenheid van leraren bij leerlingen en leerstof toenemen. De werkdruk wordt verminderd: leraren geven minder uren les en krijgen betere ondersteuning door klasse-assistenten, gespecialiseerde vakdocenten en conciërges. Leraren worden beter betaald, vooral de leraren die onderwijs geven aan veel scholieren met achterstanden of moeilijk lerende jongeren.

5. De bureaucratie in het onderwijs wordt teruggedrongen. Er wordt slechts verantwoording op hoofdlijnen van prestaties gevraagd. Schaalvergrotingen en fusies in het basis- en middelbaar onderwijs worden beoordeeld op maatschappelijke wenselijkheid. De kwaliteit van scholen wordt beter gecontroleerd door de Onderwijsinspectie.

6. Gemeenten krijgen een grotere verantwoordelijkheid voor het basis-, voortgezet, beroeps- en volwassenonderwijs. Zij kunnen dan segregatie, schooluitval, taal- en leerachterstand effectiever aanpakken. Financiën zijn geen reden de instroom van kinderen in speciaal onderwijs te beperken. Het regulier onderwijs wordt voor deze opvang beter toegerust. Scholen, lokaal bestuur en bedrijfsleven zijn verantwoordelijk voor het creëren van voldoende stageplekken en leerwerk-trajecten.

Van de islamitische leerlingen gaat op dit moment 95 procent naar een niet-islamitische school. Maar ouders kunnen voor een islamitische school kiezen. De vrijheid van onderwijs is een groot goed. Van belang is dat alle scholen voldoen aan de hoge eisen die wij allemaal aan de kwaliteit van het onderwijs stellen. Geen enkele school mag kinderen weigeren. De school draagt bij aan de vorming van jongeren tot zelfstandige individuen die vroeg leren omgaan met verschillen. Het is daarom belangrijk dat kinderen uit verschillende achtergronden elkaar op jonge leeftijd tegenkomen. De school moet meedoen aan het tegengaan van zwarte en witte scholen.